40
Từ ngày 17 đến 20/8/2026, đoàn Thầy và trò Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc đã tham gia chương trình trình diễn, giới thiệu di sản Then tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Lào, Thủ đô Viêng Chăn, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Hoạt động là dịp để những giá trị đặc sắc của Then – loại hình thực hành văn hóa giàu bản sắc của các dân tộc Tày, Nùng Việt Nam – đến gần hơn với công chúng Lào và bạn bè quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò của nhà trường trong đào tạo, trao truyền và phát huy di sản văn hóa dân gian vùng Việt Bắc.
Đoàn Thầy và trò nhà trường do giảng viên Nguyễn Văn Bách phụ trách, cùng một số học sinh ngành Nghệ thuật biểu diễn dân ca - đàn hát Then tham gia biểu diễn. Đây là những học sinh đang được đào tạo trong môi trường chuyên nghiệp, được trang bị kiến thức, kỹ năng biểu diễn và thực hành các giá trị nghệ thuật truyền thống, trong đó hát Then và đàn tính là một nội dung đào tạo đặc thù, gắn chặt với bản sắc văn hóa các dân tộc vùng Việt Bắc.
Chương trình được thực hiện theo lời mời của Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam và Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Lào, nằm trong khuôn khổ triển lãm chuyên đề “Thực hành tín ngưỡng Then nhóm ngôn ngữ Tày - Thái”. Đây là hoạt động có ý nghĩa trong việc giới thiệu những giá trị đặc sắc của di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam tới công chúng quốc tế, đồng thời mở rộng giao lưu văn hóa, tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Lào.
Trong không gian văn hóa của chương trình, tiếng đàn tính, những làn điệu Then cùng nghệ thuật diễn xướng của các nghệ sĩ, giảng viên và học sinh Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc đã tạo nên một sắc màu riêng, mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Bắc.
Không chỉ đơn thuần là một chương trình biểu diễn nghệ thuật, mỗi tiết mục Then còn mang theo câu chuyện về đời sống tinh thần, tín ngưỡng, phong tục và quan niệm về con người, thiên nhiên của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng. Qua âm nhạc, lời Then và tiếng đàn tính, khán giả Lào có thêm cơ hội tiếp cận một không gian văn hóa đặc sắc của Việt Nam bằng hình thức trực quan, sinh động và giàu cảm xúc.
Chương trình có sự tham dự của đồng chí Phakhansay Sikhanxay, Thứ trưởng Bộ Văn hóa và Du lịch Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; đồng chí Nguyễn Minh Tâm, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; đồng chí Âu Việt Hưng, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Lào; cùng đại diện các cục, vụ thuộc Bộ Văn hóa và Du lịch Lào, đại diện các cơ quan Việt Nam và Lào, các nghệ nhân, nhà nghiên cứu và đông đảo khách mời.
Sự hiện diện của các đại biểu, các nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ nhân và công chúng tại chương trình cho thấy sức hấp dẫn của những giá trị văn hóa truyền thống khi được giới thiệu trong không gian giao lưu quốc tế. Đặc biệt, sự quan tâm, đón nhận của đông đảo khán giả Lào và cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống, học tập, làm việc tại Lào đã tạo nên không khí giao lưu gần gũi, thân tình.
Điểm đặc biệt của chuyến đi lần này không chỉ nằm ở việc đưa một loại hình di sản văn hóa của Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, mà còn ở việc chính những người trẻ đang được đào tạo tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc trở thành chủ thể thực hành, trình diễn và quảng bá di sản.
Hiện nay, Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc là cơ sở đào tạo duy nhất trên toàn quốc đào tạo ngành Nghệ thuật biểu diễn dân ca - đàn hát Then. Đây là một lĩnh vực đào tạo mang tính đặc thù, được hình thành từ yêu cầu bảo tồn, kế thừa và phát huy những giá trị nghệ thuật truyền thống của vùng Việt Bắc.
Việc duy trì đào tạo chính quy đối với nghệ thuật hát Then - đàn tính có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đứng trước yêu cầu phải thích ứng với đời sống đương đại. Di sản chỉ thực sự có sức sống lâu dài khi được trao truyền cho thế hệ kế tiếp, được thực hành thường xuyên và có cơ hội hiện diện trong đời sống văn hóa hôm nay.
Với lợi thế là cơ sở đào tạo văn hóa nghệ thuật có bề dày gắn bó với vùng Việt Bắc, nhà trường đã và đang tạo môi trường để học sinh được tiếp cận, học tập, thực hành và biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống. Trong đó, Then - đàn tính không chỉ được nhìn nhận như một môn học hay một kỹ năng biểu diễn, mà còn là một phương thức để thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử, văn hóa, phong tục, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc.
Từ giảng đường đến sân khấu, từ không gian cộng đồng đến các chương trình giao lưu trong nước và quốc tế, quá trình đào tạo được gắn với thực hành, giúp học sinh từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm đối với di sản.
Chuyến đi tới Lào vì vậy cũng là một “lớp học” đặc biệt. Ở đó, những kiến thức được học trong nhà trường được chuyển hóa thành trải nghiệm thực tế; học sinh được đứng trên sân khấu quốc tế, trực tiếp giao lưu với công chúng, đồng thời nhận thức rõ hơn giá trị của nghề nghiệp mà mình đang theo đuổi.
Then Việt Bắc được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2019. Giá trị của Then không chỉ nằm trong những làn điệu, nhạc cụ hay nghi lễ, mà còn nằm ở cả một hệ thống tri thức, thực hành văn hóa và ký ức cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Trong dòng chảy ấy, đào tạo trong các cơ sở giáo dục văn hóa nghệ thuật có vai trò quan trọng. Nhà trường là nơi kết nối giữa tri thức truyền thống với phương pháp đào tạo hiện đại; giữa nghệ nhân, giảng viên với thế hệ trẻ; giữa không gian văn hóa cộng đồng với sân khấu và đời sống nghệ thuật đương đại.
Đối với Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc, việc đào tạo hát Then - đàn tính chính là một phần trong trách nhiệm ấy. Thông qua chương trình đào tạo, nhà trường góp phần hình thành đội ngũ những người trẻ có khả năng tiếp nhận, thực hành và lan tỏa di sản, qua đó tạo thêm những “mạch nguồn” để Then tiếp tục được trao truyền.
Việc học sinh trực tiếp tham gia các chương trình biểu diễn quốc tế còn tạo ra một giá trị khác: đưa di sản ra khỏi phạm vi của một cộng đồng địa phương để trở thành một phương tiện giao lưu văn hóa. Khi tiếng đàn tính và lời Then vang lên tại Viêng Chăn, di sản Việt Bắc không còn chỉ là câu chuyện của một vùng đất, mà trở thành một phần của cuộc đối thoại văn hóa giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Đó cũng là cách quảng bá văn hóa có chiều sâu: không chỉ giới thiệu một tiết mục nghệ thuật, mà giới thiệu phía sau tiết mục là một cộng đồng, một vùng đất, một lịch sử và một hệ giá trị văn hóa.
Hoạt động trình diễn Then tại Lào diễn ra trong không khí hai nước Việt Nam - Lào tiếp tục củng cố mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện. Trong mối quan hệ đặc biệt ấy, giao lưu văn hóa luôn giữ một vị trí quan trọng bởi văn hóa tạo nên sự gần gũi giữa con người với con người, góp phần tăng cường hiểu biết và vun đắp tình cảm giữa nhân dân hai nước.
Từ những làn điệu Then của vùng Việt Bắc, các nghệ sĩ, giảng viên và học sinh Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc đã có thêm một cơ hội để kể câu chuyện về văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Sự đón nhận của công chúng Lào cho thấy những giá trị văn hóa chân thành, giàu bản sắc luôn có khả năng tạo nên sự đồng cảm vượt qua ranh giới ngôn ngữ và địa lý.
Bên cạnh hoạt động biểu diễn, đoàn còn có dịp tìm hiểu, tham quan một số địa danh nổi tiếng của Thủ đô Viêng Chăn như Tháp Thạt Luổng, Công viên Patuxay và các điểm đến văn hóa, lịch sử khác. Những trải nghiệm thực tế giúp các thành viên trong đoàn hiểu thêm về đất nước, con người và văn hóa Lào, đồng thời mở rộng những kết nối văn hóa giữa thế hệ trẻ hai nước.
Đối với các học sinh tham gia chuyến đi, đây là trải nghiệm có giá trị cả về chuyên môn và giáo dục. Được biểu diễn trước công chúng quốc tế, được giao lưu với nghệ nhân, nhà nghiên cứu và những người làm công tác văn hóa, được trực tiếp tìm hiểu một nền văn hóa láng giềng có nhiều nét tương đồng, các em có thêm động lực để học tập, rèn luyện và gắn bó với nghệ thuật truyền thống.
Trong hành trình bảo tồn di sản, giữ gìn là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Di sản cần được thực hành, trao truyền, sáng tạo và quảng bá để tiếp tục hiện diện trong đời sống. Chính thế hệ trẻ là một trong những lực lượng quan trọng để thực hiện hành trình ấy.
Sự tham gia của Thầy và trò Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc tại Lào là minh chứng sinh động cho hiệu quả của việc gắn đào tạo với thực hành di sản, gắn nhà trường với cộng đồng và đưa di sản vào đời sống đương đại.
Từ những làn điệu Then và tiếng đàn tính của vùng Việt Bắc, các học sinh nhà trường đã mang theo câu chuyện về văn hóa Việt Nam đến với công chúng Lào. Đó không chỉ là một chuyến biểu diễn, mà còn là hành trình trao truyền, quảng bá và kết nối.
Trong tương lai, cùng với việc tiếp tục duy trì đào tạo ngành Nghệ thuật biểu diễn dân ca - đàn hát Then, Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc sẽ tiếp tục phát huy vai trò của mình trong đào tạo nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản vùng Việt Bắc; đồng thời mở rộng các hoạt động giao lưu, hợp tác để di sản Then có thêm cơ hội hiện diện trong những không gian văn hóa trong nước và quốc tế.
Bởi mỗi tiếng đàn tính ngân lên, mỗi làn điệu Then được cất lời không chỉ là sự tiếp nối của một truyền thống, mà còn là một lời giới thiệu đầy tự hào về văn hóa Việt Nam. Và khi tiếng Then Việt Bắc vang lên giữa lòng Viêng Chăn, di sản ấy đã trở thành một nhịp cầu văn hóa, góp phần đưa bản sắc Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế, đồng thời vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào.
