419
Trải qua quá trình phát triển của loài người, Văn hóa nghệ thuật luôn hiện diện trong đời sống, phát triển trong xã hội qua nhiều thời kỳ lịch sử. Trong đó có Nghệ thuật múa của các quốc gia, các dân tộc. Nghệ thuật múa Việt Nam cũng nằm trong quy trình phát triển đó. Nghệ thuật Múa Việt Nam được sống trong thòi kỳ đất nước đang trên con đường phát triển về mọ lĩnh vực, đời sống văn hóa tinh thần của con người được chú trọng. Nghệ thuật múa vùng Đông Bắc chiếm ưu thế và đươch thừa hưởng vốn múa truyền thống của các đồng bào dân tộc thiểu số.
Các phong tục tập quán, nghi lễ. tín ngưỡng được phục dựng từ các chương trình hành động của những nhà nghiên cứu, lý luận và những nhà Biên đạo Múa, những người làm công tác đào tạo ra các thế hệ nghệ sĩ, diễn viên múa đang sinh sống nơi địa đầu Tổ Quốc. Nghệ thuật múa vùng Đông Bắc hoàn toàn phụ thuộc vào những lễ nghi, tín ngưỡng, những luật tục phản ánh các quan niệm về nhân xinh quan và thế giới quan của đồng bào dân tộc. Bởi lẽ nghệ thuật múa được ẩn chứa bên trong các luật tục đó rất nhiều, rất đặc sắc.
Hiện nay xuất hiện những luồng gió mới mang hơi thở nghệ thuật hiện đại với nhiều luồng thông tin bổ ích cho nghệ thuật Múa. Trải qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước. Các thể loại nghệ thuật luôn là vị trí trung tâm để thể hiện cho được cái bản sắc dân tộc, nghệ thuật của 54 dân tộc anh em trên lãnh thổ Việt Nam.
Nghệ thuật của các dân tộc vô cùng phong phú và đa dạng, đặc sắc trong không gian trình diễn tuy nhiên về mặt biểu hiện còn phụ thuộc vào đặc trưng ngôn ngữ biểu đạt của mỗi loại hình nghệ thuật khác nhau và sáng tạo không ngừng nghỉ của những người nghệ sĩ. Nghệ thuật múa dân gian dân tộc Việt Nam từ khi hình thành cho đến nay luôn được giao thoa, tiếp biến, tích tụ nhiều dòng chảy. Nghệ thuật xã hội nguyên thủy xuất hiện thời đại đồ đá mới, rực rỡ hậu kỳ đồ đá cũ để lại nhiều biểu hiện kí ức thị giác nhằm tái hiện đời sống nguyên thủy loài người, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều thuyết nguồn gốc để tham khảo, nghiên cứu thực tiễn nghệ thuật thời nguyên thủy như: Nghệ thuật là bắt chước; nghệ thuật ra đời từ trò chơi du hý, do sự hứng khởi của con người nghĩ ra những trò chơi bởi thời gian giải trí dư thừa; hay thuyết nghệ thuật từ ma thuật mang tính tôn giáo…
Từ thực tiễn khách quan cho thấy, nghệ thuật sân khấu của ta hiện nay đang vận hành theo cơ chế thị trường, xã hội đang diễn ra quá trình tư bản hóa.Trước sức hút mạnh mẽ của Phương Tây đan xen rất phức tạp, sự thâm nhập của các văn hóa độc hại, lai căng lối sống thực dụng và liệu kinh tế thị trường có thể đánh mất bản sắc nghệ thuật dân tộc, làm ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của nền nghệ thuật nước nhà hay không cần được giải mã như thế nào? Là vô cùng khó khăn.
Ưu điểm của nghệ thuật múa vùng Đông Bắc là sự trường tồn của nhiều điệu múa đậm đà chất dân tộc truyền thống của các dân tộc mà ngành múa hiện nay đã có không ít nhiều tác phẩm ra đời. Nhiều nhà biên đạo quan tâm và khai thác nghệ thuật múa trên nhiều phương diện của đời sống. Trên sân khấu nghệ thuật chuyên nghiệp các tác phẩm múa đã phản ánh khả năng sáng tạo và nhận thức của con người về tự nhiên xã hội, có yếu tố mới, nên thu hút được đông đảo khán giả đến với nghệ thuật Múa, công tác Đào tạo cũng được quan tâm.
Qua đánh giá thực trạng về hai lĩnh vực Đào tạo và sáng tác Múa tại một số địa phương thuộc các tỉnh vùng Đông Bắc về hoạt động lĩnh vực múa chuyên nghiệp, thông qua các tác phẩm múa và đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên múa thì nghệ thuật múa cần nhìn nhận lại một cách sâu sắc và chủ quan hơn nữa trên hai phương diện: Trách nhiệm của người làm trong lĩnh vực Đào tạo ra các thế nghệ nghệ sĩ biểu diễn múa tài năng chuyên nghiệp, đào tạo nhằm giữ gìn nghệ thuật múa của cha ông để lại và lĩnh vực sáng tác có giá trị nghệ thuật ở tầm cao mới, những tác phẩm múa ra đời mang tính thẩm mỹ cao. Đây là hai lĩnh vực hoạt động nghệ thuật múa điển hình cần được ngành múa quan tâm trong giai đoạn tới
Trên thực tế hệ thống cán bộ quản lý và diễn viên hoạt động lĩnh vực nghệ thuật múa ở khu Việt Bắc hiện nay gần như đang phải gồng mình để gìn giữ sản phẩm tinh thần mà nhiều thế hệ Thầy cô đã nghiên cứu sưu tầm, bên cạnh đó công tác Đào tạo cũng góp phần gìn giữ và thúc đẩy phát triển nghệ thuật múa trên nhiều phương diện như các công trình nghiên cứu về múa, viết giáo trình múa cho các dân tộc, xuất bản các cuốn sách làm tư liệu cho nanghf múa như cuốn giáo trình múa dân gian dân tộc Lô Lô xuất bản năm 2016; Giáo trình “Lịch sử Nghệ thuật múa dân gian dân tộc Việt Nam, được Hội đồng nghiệm thu giáo trình cấp Bộ năm 2023, của Bộ Vưn hóa Thể thao và Du lịch. Gần đây một số Đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp vùng Đông Bắc như Đoàn Nghệ thuật tỉnh Hà Giang, Đoàn Nghệ thuật tỉnh Lạng sơn, Đoàn Nghệ thuật tỉnh Bắc Kạn Nghệ sỹ Tải Đình Tinh đã sáng tác tác phẩm múa “Mặt Nạ Đen”, chất liệu được khai thác từ múa dân gian dân tộc Dao Áo Dài, Tác phẩm “Cúng Trâu” của dân tộc La Chí Biên Đạo Tải Đình Tinh và NSƯT Tùng Dương Biên đạo của Nhà hát Nghệ thuật Đương Đại Việt Nam năm 2021; Biên Đạo Tải Đình Hà sáng tác ra tác phẩm “Hồn Trống” tại liên hoan Ca múa nhạc Toàn Quốc năm 2021 khai thác từ chất liệu múa dân gian dân tộc Lô Lô…
Tiếp nhận nghệ thuật hay các tác phẩm múa trên sân khấu là sản phẩm của trí tuệ, mang yếu tố giáo dục đạo đức con người, kế tục, sáng tạo. song xuất phát từ tính cá biệt tức bản sắc riêng, hiện nay lực lượng cán bộ làm công tác Biên đạo tại Thái Nguyên so với các tỉnh phía Bắc khác cụ thể một số ít nhà biên đạo trẻ quan niệm, suy nghĩ, tư duy nặng về cá thể nên còn hạn chế trong quá trình sáng tạo tác phẩm múa, đội ngũ nghiên cứu sưu tầm còn mỏng chưa làm sáng tỏ về nguồn gốc của những điệu múa truyền thống. Các quan điểm về những điệu múa đó chưa giải mã, phụ thuộc, phó mặc cho yếu tố trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, mà không nhận biết được vai trò và tầm quan trọng của Múa trong đời sống xã hội ngày càng cần phát triển, cần sản sinh ra những nhu cầu mới, hình thức mới về nghệ thuật thì nghệ thuật múa mới phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng vì trên thực tế trình độ nhận thức của công chúng đối với nghệ thuật múa cũng được nâng lên ở một tầm cao.
Theo quy luật của sự vận động và phát triển thì bất cứ loại hình nghệ thuật nào cũng sẽ có những lúc rơi vào tình trạng thịnh và suy, lúc thăng, lúc trầm theo quy luật bù trừ.Nghệ thuật múa không thể nằm ngoài vòng quay đó. Phát huy một loại hình nghệ thuật múa của mỗi dân tộc không chỉ để giải quyết vấn đề thoải mái tinh thần trong mỗi cá thể sống trong cộng đồng, ngoài phương pháp bảo tồn nguyên gốc để các thế hệ nới nối tiếp, không thể để bị mai một và thui chột. đó là trách nhiệm chung của chúng ta. Việc phát triển nghệ thuật múa hiện nay cần được tiếp nhận, chọn lọc những yếu tố nghệ thuật tiên tiến mà vẫn giữ gìn được cốt cách, phong tục truyền thống. Đây là nhiệm vụ quan trọng của các nhà Huấn luyện múa, các giảng viên trong các cơ sở đào tạo múa chuyên nghiệp trên cả nước không chỉ riêng vùng Đông Bắc. Trong nghệ thuật múa dân gian của các dân tộc thiểu số thì hơi thở của thời đại, cách điệu trên sân khấu mà từ trước đến nay, trong cả sự giao lưu tân tiến là vấn đề có ý nghĩa to lớn. Cách duy nhất để chúng ta tiếp thu những tri thức của nhân loại trong và ngoài nước, góp phần làm phong phú thêm trên sân khấu nghệ thuật múa hôm nay
Nhìn lại nhiều năm trở lại đây nghệ thuật múa Việt Nam có sức lan tỏa và cống hiến nhiều, được công chúng đón nhận nhiệt thành, có rất nhiều sự thay đổi. Đó là những thay đổi về thể loại nghệ thuật, thay đổi về hình thức nghệ thuật… hình thành tư duy sáng tạo mới về các đề tài, nội dung, tư tưởng nghệ thuật, tất cả những thay đổi cho dù là trực tiếp hay dán tiếp các tác phẩm tiếp nhận được những giá trị quý báu của dân tộc. Đặc biệt các quan điểm về nghệ thuật, khái niệm về “truyền thống”, tồn tại trong trái tim mỗi người nghệ sĩ Múa vùng Đông Bắc.
Tiếp biến chính là do tính khách quan của quy luật vận động và phát triển, trong đó Văn hóa nghệ thuật cũng giữ vị thế như mọi mặt kinh tế, chính trị,xã hội. Tiếp biến tạo ra nhiều cơ hội cho chúng ta trong thời kỳ hội nhập và phát triển là gương mặt đại diện cho những người nghệ sĩ múa vùng Đông Bắc cũng như nền nghệ thuật múa Việt Nam. Lĩnh vực Đào tạo và lĩnh vực sáng tác cùng các thế hệ diễn viên múa vùng Đông Bắc đã hòa nhập vào nghệ thuật sân khấu như một cơ thể sống phát ra những năng lượng siêu nhiên, thần bí cực mạnh để rồi lại sản sinh ra những giá trị mới cho nghệ thuật múa hôm nay. Tuy nhiên, để lấp đi những điểm hạn chế và khắc phục được những tồn tại. tôi thiết nghĩ những nhà khoa học, nghệ sĩ, biên đạo, huấn luyện trong ngành múa buộc phải quan tâm và đặt ra những câu hỏi. tìm ra nguyên nhân ….phải suy ngẫm bằng tất cả sự đam mê, tài năng, trí tuệ, lao động nghệ thuật không ngừng nghỉ, cống hiến cho khán giả những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, kiến tạo tâm hồn con người, xây dựng nhân cách đạo đức con người, giúp con người hiện đại phải có sự nối tiếp truyền thống, người nghệ sĩ phải dấn thân, đương đầu với nhiều thử thách để giải mã và gìn giữ cho nghệ thuật múa.
Nghệ thuật bác học, đại diện cho nghệ thuật múa trên cả nước. Vai trò, giá trị của nghệ thuật múa là giá trị chân – thiện – mỹ, những giá trị mà bất cứ loại hình nghệ thuật nào cha ông ta đã để lại và trao truyền cho các thế hệ sau đều phải giữ gìn và vươn tới, phát triển nó thành cái đẹp của thời đại, đó chính là hệ giá trị cao nhất được nối tiếp từ quá khứ, hiện tại và tương lai. Thông qua bài viết này bản thân tác giả rất mong chờ vào những dự định của bản thân, Mong rằng các Nghệ sĩ Múa thực sự tâm huyết đóng góp sức lực của mỗi cá nhân trong việc xây dựng và phát triển nghệ thuật Múa Việt Nam ngày càng vững mạnh./.
