102
Ngày 16/10/2025, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn đã gửi giấy mời số 192/GM-SVHTTDL tới Thạc sĩ Nguyễn Văn Bách – giảng viên Khoa Nghiệp vụ Văn hoá và Du lịch tham dự lớp truyền dạy thực hành, trình diễn múa rối, múa tán đàn, ca múa tiên và bảo tồn y dược học cổ truyền tại Làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn, xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn từ ngày 25 đến ngày 27 tháng 10 năm 2025.
Hoạt động nằm trong khuôn khổ kế hoạch triển khai bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể gắn với phát triển du lịch bền vững của tỉnh, đồng thời là dịp để các nghệ nhân, giảng viên, nhà nghiên cứu, cán bộ văn hóa và cộng đồng dân cư cùng trao đổi, học hỏi, thực hành và lan tỏa tinh hoa văn hóa truyền thống của các dân tộc miền núi phía Bắc.
Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (xã Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn) từ lâu đã được biết đến là điểm sáng trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Tày. Với hàng trăm ngôi nhà sàn truyền thống nằm xen giữa những triền núi xanh, dòng suối nhỏ và ruộng bậc thang, Quỳnh Sơn không chỉ là điểm du lịch hấp dẫn mà còn là “bảo tàng sống” của những giá trị văn hóa đặc sắc: hát then, đàn tính, múa tán đàn, múa tiên, múa rối nước dân gian và các lễ hội truyền thống của đồng bào Tày.
Nhà giáo Nguyễn Văn Bách trình bày báo cáo tại lớp tập huấn
Trong bối cảnh hiện nay, khi quá trình đô thị hóa và hội nhập quốc tế đang khiến nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc tổ chức các lớp tập huấn, truyền dạy di sản phi vật thể như ở Quỳnh Sơn có ý nghĩa vô cùng thiết thực và nhân văn. Không chỉ giúp gìn giữ những nét đẹp cổ truyền, hoạt động này còn mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết di sản với phát triển du lịch cộng đồng, giúp người dân vừa là người gìn giữ, vừa là chủ thể sáng tạo và hưởng lợi trực tiếp từ di sản văn hóa của chính mình.
Với vai trò là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật cho khu vực trung du và miền núi phía Bắc, Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc luôn xác định bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình đào tạo và nghiên cứu.
Nhà trường đã nhiều năm phối hợp chặt chẽ với các Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các trung tâm văn hóa địa phương và các làng văn hóa cộng đồng, triển khai nhiều hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, biểu diễn, truyền dạy nghệ thuật dân gian. Chính vì vậy, việc cử ThS. Nguyễn Văn Bách – một giảng viên trẻ, giàu kinh nghiệm và tâm huyết – tham gia chương trình tập huấn tại Quỳnh Sơn thể hiện sự quan tâm và trách nhiệm của nhà trường trong việc đồng hành cùng địa phương bảo tồn di sản.
Trong khuôn khổ chương trình tập huấn, ThS. Nguyễn Văn Bách đã trình bày chuyên đề “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản dân ca, dân vũ dân tộc Tày tại Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn”. Báo cáo được Ban Tổ chức và các đại biểu tham dự đánh giá cao bởi tính khoa học, thực tiễn và chiều sâu văn hóa.
Trong bài hướng dẫn, ThS. Bách đã phân tích toàn diện về giá trị nghệ thuật, giá trị nhân văn và giá trị xã hội của dân ca, dân vũ dân tộc Tày, đồng thời chỉ ra những giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội hiện nay.
Theo ThS. Nguyễn Văn Bách, dân ca, dân vũ Tày là loại hình diễn xướng dân gian phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần và triết lý sống của đồng bào miền núi phía Bắc. Từ những điệu hát then, hát lượn, hát ví, hát sli đến những điệu múa tiên, múa tán đàn, tất cả đều là kết tinh của lịch sử, tín ngưỡng, lao động và tình cảm của con người nơi đây.
Không chỉ là hình thức giải trí, dân ca Tày còn là “ngôn ngữ của tâm hồn”, thể hiện ước vọng về hạnh phúc, về sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Trong dân ca ấy có tiếng suối reo, tiếng gió rừng, có nhịp điệu lao động, có nỗi nhớ thương, và cả niềm tin vào điều thiện, điều đẹp trong cuộc sống.
Điều đặc biệt, dân ca, dân vũ Tày không tồn tại tách rời đời sống mà được cộng đồng duy trì qua các lễ hội, đám cưới, mùa gặt, sinh hoạt cộng đồng. Mỗi lời hát, mỗi điệu múa đều được truyền miệng qua nhiều thế hệ, tạo nên một di sản sống, không ngừng được bồi đắp, phát triển và thích nghi với đời sống hiện đại.
ThS. Nguyễn Văn Bách nhấn mạnh: để bảo tồn và phát huy giá trị dân ca, dân vũ dân tộc Tày một cách hiệu quả, cần đặt chúng trong mối liên hệ hữu cơ với phát triển du lịch cộng đồng.
Theo đó, người dân địa phương phải trở thành chủ thể sáng tạo và truyền dạy di sản, chứ không chỉ là người “trình diễn”. Việc đưa hát then, hát lượn, múa tiên, múa rối dân gian... vào các chương trình du lịch không chỉ giúp tăng giá trị trải nghiệm cho du khách, mà còn tạo sinh kế văn hóa cho người dân, giúp họ nhận thấy lợi ích trực tiếp từ việc bảo tồn di sản.
Đây không chỉ là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển du lịch văn hóa bền vững, mà còn góp phần xây dựng “chuỗi giá trị văn hóa – du lịch” dựa trên nền tảng bản sắc dân tộc, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cộng đồng địa phương.
Trong tham luận, ThS. Nguyễn Văn Bách cũng khẳng định vai trò quan trọng của các cơ sở đào tạo nghệ thuật, trong đó có Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc, trong công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Nhà trường không chỉ là nơi đào tạo nghệ sĩ biểu diễn, mà còn là trung tâm nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy và quảng bá văn hóa nghệ thuật dân gian. Các giảng viên của trường thường xuyên tham gia các dự án nghiên cứu, hội thảo, tập huấn và các chương trình giao lưu văn hóa tại các tỉnh miền núi phía Bắc, góp phần kết nối tri thức học thuật với thực tiễn cộng đồng.
Bên cạnh đó, việc đưa các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống vào chương trình đào tạo của trường cũng được chú trọng, nhằm giúp sinh viên hiểu và tự hào về cội nguồn nghệ thuật dân tộc, từ đó tiếp tục sáng tạo trên nền tảng bản sắc Việt.
Lớp tập huấn do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn tổ chức là một trong những hoạt động thiết thực triển khai Kế hoạch số 190/KH-SVHTTDL ngày 13/10/2025, hướng tới mục tiêu gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong cộng đồng.
Trong ba ngày diễn ra, các đại biểu, nghệ nhân và học viên đã được trải nghiệm thực hành các loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc như: múa rối, múa tán đàn, ca múa tiên, cùng các nghi thức y dược cổ truyền của đồng bào Tày – Nùng. Song song đó, các chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hóa đã chia sẻ nhiều kiến thức bổ ích về phương pháp bảo tồn, truyền dạy, xây dựng sản phẩm du lịch gắn với di sản.
Đặc biệt, các hoạt động trình diễn, giao lưu, biểu diễn nghệ thuật dân gian đã thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách và người dân địa phương, tạo nên không khí sôi nổi, đậm đà bản sắc vùng cao.
Sự tham gia của Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc trong chương trình tập huấn tại Lạng Sơn không chỉ thể hiện tinh thần hợp tác và trách nhiệm của nhà trường với ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mà còn là minh chứng rõ nét cho sứ mệnh “gìn giữ – trao truyền – phát triển” di sản văn hóa dân tộc.
Thông qua báo cáo chuyên đề và hoạt động giao lưu, ThS. Nguyễn Văn Bách đã góp phần truyền cảm hứng, lan tỏa tình yêu dân ca, dân vũ tới thế hệ trẻ, đồng thời khẳng định vai trò của người làm nghệ thuật trong thời đại mới – vừa là người bảo tồn, vừa là người sáng tạo và kết nối di sản với đời sống đương đại.
Đây cũng là dịp để nhà trường tiếp tục khẳng định thương hiệu đào tạo uy tín hàng đầu về lĩnh vực nghệ thuật tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc, nơi không chỉ đào tạo kỹ năng biểu diễn mà còn bồi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Lớp tập huấn, truyền dạy và thực hành di sản tại Làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn là minh chứng sinh động cho tinh thần “di sản sống cùng cộng đồng”. Sự hiện diện và đóng góp tích cực của Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc đã làm sâu sắc thêm ý nghĩa của chương trình – kết nối tri thức học thuật với thực hành văn hóa, kết hợp bảo tồn với phát triển, gắn quá khứ với tương lai.
Từ những làn điệu then, điệu lượn mộc mạc vang lên giữa núi rừng Bắc Sơn, di sản văn hóa Tày như được tiếp thêm sức sống mới – sức sống đến từ lòng yêu nghề, trách nhiệm và tâm huyết của những người làm công tác văn hóa – nghệ thuật hôm nay.
