156
Bài tham luận tại hội thảo:
“Đào tạo nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập văn hóa”
Nghệ thuật múa dân gian dân tộc Việt Nam là di sản văn hóa phi vật thể vô giá, nó phản ánh đời sống văn hóa tinh thần, tín ngưỡng và lịch sử của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Tròn 60 năm xây xựng phát triển và trưởng thành Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật (CĐVHNT) Việt Bắc, chính là nơi đào tạo và gìn giữ những di sản văn hóa vô cùng quý giá đó (đặc biệt là múa dân gian dân tộc). Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập văn hóa toàn cầu như hiện nay việc đặt ra những yêu cầu cấp thiết mới, phù hợp với thực tiễn hiện tại đáp ứng yêu cầu của xã hội như hiện nay đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa bảo tồn bản sắc và đổi mới sáng tạo trong công tác giảng dạy để phù hợp với xu thế với thời đại... và đây cũng là niềm trăn trở trong mỗi giảng viên đang sống và làm việc trong môi trường đào tạo nghệ thuật truyền thống và trực tiếp đang giảng dạy bộ môn múa dân gian dân tộc như chúng ta ở đây!
1. Tầm quan trọng trong việc đào tạo nghệ thuật truyền thống tại Trường CĐVHNT Việt Bắc
Trường Cao đẳng CĐVHNT Việt Bắc mang trên vai một sứ mệnh cao cả và tầm quan trọng đặc biệt trong việc đào tạo lực lượng diễn viên múa dân gian dân tộc cho khu vực và đất nước. Sứ mệnh này không chỉ đơn thuần là truyền thụ kiến thức và kỹ năng, mà còn là việc vun đắp tâm hồn, ý thức trách nhiệm và khơi dậy niềm đam mê với di sản văn hóa dân tộc.
Nhà trường chính là trung tâm bảo tồn và phát huy di sản:
Nơi tập trung các nhà nghiên cứu, nghệ sỹ, giảng viên có kinh nghiệm và tâm huyết với nghệ thuật múa dân gian các dân tộc VN. Tham gia tích cực vào các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm vốn múa của các dân tộc đại diện như Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, Cao Lan v.v.
Mục tiêu là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao:
Cung cấp đội ngũ diễn viên chuyên nghiệp cho các đoàn nghệ thuật, nhà hát, trung tâm văn hóa, các đơn vị biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp và bán chuyên nghiệp trên cả nước. Đào tạo ra những người có khả năng vừa biểu diễn xuất sắc, vừa là người người tiếp lửa, bảo tồn, và có trách nhiệm truyền dạy lại cho thế hệ sau, góp phần giữ gìn sự đa dạng trong múa dân gian dân tộc.
Chuyển giao công nghệ và phương pháp sáng tạo:
Đóng vai trò là cầu nối, đưa các phương pháp đào tạo tiên tiến, kỹ thuật biểu diễn hiện đại và công nghệ số vào quá trình giảng dạy, giúp múa dân gian tiếp cận gần hơn với khán giả đương đại.
Khuyến khích sinh viên và giảng viên sáng tạo ra các tác phẩm mới, thể hiện góc nhìn đương đại về các giá trị truyền thống, như việc “kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại”.
Góp phần hát triển Văn hóa và Du lịch:
Đội ngũ diễn viên được đào tạo bài bản không chỉ làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của người dân mà còn góp phần xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, thu hút du khách, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương và đất nước.
Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc không chỉ là cơ sở đào tạo mà còn là cái “cái nôi” nuôi dưỡng những tài năng nghệ thuật, là “nơi giữ lửa” cho các giá trị văn hóa dân gian, đóng góp quan trọng vào việc xây dựng và phát huy một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, trước bối cảnh hiện nay với sự phát triển vũ bão của công nghệ số và quá trình hội nhập văn hóa sâu rộng đã tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức buộc chúng ta cần có góc nhình, buộc chúng ta cần phải đưa ra những giải pháp nhằm góp phần xây dựng nhà trường ngày càng phát triển và bền vững.
- Thách thức hiện hữu:
Sự mai một của di sản: Múa nguyên bản, múa cổ đang đứng trước nguy cơ thất truyền do thiếu người thực hành, nghệ nhân cao tuổi dần vắng bóng, và ít có cơ hội khai thác để lưu truyền và biểu diễn hoặc truyền dạy một cách bài bản.
Khó khăn trong đào tạo: Còn thiếu giáo trình hiện đại số; phương pháp giảng dạy truyền thống đôi khi chưa thu hút, gây nhàm chán đơn điệu không nhận được sự quan tâm của thế hệ trẻ; nguồn lực hạn chế trong việc đầu tư công nghệ. Nhà trường đã từng chỉnh sửa CT đào tạo theo thông tư cũng như theo lộ trình và đáp ứng theo yêu cầu thực tế, tuy nhiên nếu chỉ giảm thời lượng (vd: giảm 120g/1 kỳ xuống còn 90h/ 1 kỳ cũng chỉ là giải pháp cơ hữu, bởi lượng kiến thức là không thể cắt giảm bởi cái tâm của người thầy không cho phép dậy thiếu kiến thức cho người học, với mong muốn học trò cần được học tích lũy nhiều kiến thức…).
Cạnh tranh từ các loại hình giải trí khác: Múa dân gian đang phải cạnh tranh với các xu hướng nghệ thuật, giải trí hiện đại, đặc biệt là các nội dung số tràn lan trên mạng xã hội. Nguy cơ “hòa tan” trong quá trình hội nhập, nếu không có ý thức rõ ràng về việc giữ gìn cốt lõi, múa dân gian có thể bị biến đổi, pha tạp, làm mất đi bản sắc độc đáo mà vốn nó đã có. Sự cạnh tranh với các loại hình giải trí hiện đại khác cũng là một yếu tố khiến khan giả có thể ít mặn mà hơn với múa dân gian nếu không có những nỗ lực làm mới!
- Sự Trăn Trở:
Qua nghiên cứu và quan sát cho thấy, không phải tất cả học trò đều giữ được lửa đam mê với nghệ thuật múa dân gian dân tộc. Lý do là bởi múa dân gian thường mang tính cổ truyền, đòi hỏi sự thẩm thấu, yêu thích và học hỏi sâu sắc, điều mà không phải ai cũng có thể tiếp cận hoặc cảm nhận được ngay từ đầu bởi cái khó của nó vừa cơ hữu lại rất khó thực hiện gây đến sự nản cho người học… Tuy nhiên, điều đáng mừng là vẫn có một bộ phận không nhỏ những thế hệ trẻ, học trò yêu múa dân gian dân tộc đang ngày đêm nỗ lực gìn giữ và phát huy di sản này.
Họ là những người trẻ có nền tảng chuyên môn vững chắc, tư duy hiện đại, sẵn sàng làm mới nghệ thuật dân gian nhưng vẫn giữ vững “hồn cốt” dân tộc. Họ đã có niềm cảm hứng bất tận để không ngừng sáng tạo đó là những họa sĩ trẻ lấy cảm hứng từ tranh dân gian, những diễn viên múa rối nước miệt mài hóa thân vào các vai diễn mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa, hay những nhạc sĩ trẻ phối khí lại các làn điệu dân ca, nhạc cụ dân tộc. Những nghệ sĩ này, bằng tình yêu và niềm đam mê của mình, đang góp phần đưa nghệ thuật truyền thống dân gian đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Vì vậy!
2. Cơ hội từ chuyển đổi số và hội nhập Văn hóa
- Chuyển đổi số:
Chính là lưu trữ và Phổ biến: Công nghệ số cho phép số hóa các điệu múa, âm nhạc, trang phục truyền thống, tạo thành kho tư liệu quý giá, dễ dàng truy cập và bảo tồn lâu dài. Các nền tảng trực tuyến (website, Youtube, mạng xã hội, kênh video) là công cụ mạnh mẽ để phục vụ cho đào tạọ, giảng dạy rất hữu hiệu, cũng là công cụ để quảng bá, lan tỏa vẻ đẹp của múa dân gian đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước.
Đào tạo và Trải nghiệm: Môi trường học tập ứng dụng VR/AR có thể mang lại những trải nghiệm chân thực và sinh động hơn về không gian văn hóa, phong tục tập quán gắn liền với từng điệu múa. Các khóa học trực tuyến có thể mở rộng phạm vi tiếp cận cho học viên ở xa.
Sáng tạo: Công nghệ số cung cấp các công cụ hỗ trợ sáng tác, dàn dựng, và biên tập các sản phẩm nghệ thuật mới dựa trên nền tảng của múa dân gian các dân tộc.
- Hội nhập văn hóa:
Học hỏi và Tiếp thu: Cơ hội tiếp cận các phương pháp đào tạo, kỹ thuật biểu diễn tiên tiến từ các nền văn hóa khác để làm phong phú thêm ngôn ngữ múa dân gian dân tộc.
Giao lưu và Hợp tác: Mở ra cơ hội hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, biểu diễn, và tổ chức các festival nghệ thuật, góp phần nâng cao vị thế của nghệ thuật múa dân gian Việt Nam trên trường quốc tế. (vd: Tốp then của gv Nguyễn Văn Bách hàng năm có các chuyến lưu diễn đi Pháp)
Tạo ra các tác phẩm tương lai hiện đại giầu bản sắc: Kết hợp múa dân gian với các loại hình nghệ thuật đương đại khác, NT múa thế giới để tạo ra những tác phẩm mang tính thời đại, có sức hấp dẫn mạnh mẽ với đa dạng khán giả.
3. Định hướng cho sáng tạo và ứng dụng công nghệ số trong đào tạo múa
Để đào tạo nghệ thuật múa dân gian dân tộc Việt Nam tại Trường CĐVHNT Việt Bắc vừa giữ gìn được cốt lõi, vừa sáng tạo và ứng dụng hiệu quả trong bối cảnh số hóa là bước tiến của khoa học công nghệ như hiện nay, cần có những định hướng sau:
Đổi mới chương trình đào tạo: Cập nhật xây dựng các giáo trình không chỉ đi sâu vào luật động cơ bản hay nghiên cứu lý luận, lịch sử, kỹ thuật biểu diễn của từng động tác múa dân tộc mà còn tích hợp các nội dung về công nghệ số, phương pháp tổng hợp có tính sáng tạo, và kỹ năng ứng dụng. (sản phẩm Ebook nhạc đệm múa đa phương tiện của gv đệm múa Nguyễn Tùng Lâm)
Phát triển các Module chuyên sâu: Bổ sung các module về kỹ thuật biểu diễn số, biên tập các tổ hợp sáng tạo nội dung số về múa dân gian dân tộc. (xây dựng biên bài theo nhóm múa lao động, sinh hoạt, tín ngưỡng hoặc các tổ hợp múa có tính lô zích từ đơn giản đến phức tạp, ghi hình lại tổ hợp động tác và làm tư liệu để hs xem và học lại – khoa múa đang áp dụng)
Thực hành tích hợp: Tăng cường các giờ thực hành sáng tạo cho học sinh, kết hợp luật động cơ bản và gợi ý phóng tác để học sinh có trải nghiệm chân thực và hiểu sâu sắc văn hóa gốc. (hưởng ứng chương trình tay trong tay do Hội NS múa VN phát động – Khoa múa trường VB đạt giải A)
- Nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên:
Đào tạo và bồi dưỡng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về công nghệ số, các phương pháp giảng dạy hiện đại, mới cho đội ngũ giảng viên.
Thu hút chuyên gia: Mời các nghệ nhân, các nhà nghiên cứu, các biên đạo có uy tín, các chuyên gia công nghệ tham gia giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm.
Khuyến khích nghiên cứu: Tạo điều kiện và khuyến khích giảng viên tham gia nghiên cứu khoa học, ứng dụng các kết quả nghiên cứu phù hợp có hiệu quả vào giảng dạy và được ghi nhận là sáng kiến cải tiến phục vụ cho công tác giảng dạy.
- Đầu tư xây dựng, nâng cấp phòng học, sàn tập:
Nâng cấp trang thiết bị dạy và học: Các phòng học, sàn tập múa đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, ánh sáng, âm thanh, diện tích phù hợp để phục vụ công tác giảng dạy và thực hành múa dân gian dân tộc. Đầu tư trang bị hệ thống âm thanh, ánh sáng hiện đại, đa dạng các loại trang phục, đạo cụ mang đậm bản sắc văn hóa của các dân tộc. Xây dựng kho tư liệu âm nhạc, hình ảnh, video về múa dân gian phong phú. Tất cả nhằm tạo môi trường học tập và rèn luyện tốt nhất cho học sinh.
- Đầu tư và ứng dụng công nghệ số:
Xây dựng trung tâm số: Đầu tư xây dựng một trung tâm số hóa tài liệu múa dân gian, trang bị thiết bị ghi hình, âm thanh chất lượng cao, phần mềm dựng hình biên tập các tổ hợp hoặc các tác phẩm có tính mẫu.
Phát triển nền tảng trực tuyến: Xây dựng website, fanpage, kênh YouTube của Khoa/Trường để giới thiệu các sản phẩm nghệ thuật, chia sẻ kiến thức, và kết nối với cộng đồng.
Thí điểm ứng dụng VR/AR: Nghiên cứu và thí điểm ứng dụng VR/AR trong việc tái hiện không gian văn hóa các dân tộc, hoặc hướng dẫn các điệu múa cơ bản của các tộc người gắn với đời sống văn hóa – Tập quán – Tín ngưỡng.
- Thúc đẩy sáng tạo và ứng dụng thực tiễn:
Tổ chức các cuộc thi hoặc liên hoan tài năng múa: Khuyến khích sinh viên và giảng viên tham gia các cuộc thi sáng tác biên đạo cũng như biểu diễn múa dân gian theo hướng hiện đại, có ứng dụng công nghệ.
Hợp tác với ngành Du lịch: Phối hợp với các doanh nghiệp du lịch để xây dựng các sản phẩm biểu diễn múa dân gian độc đáo, gắn với trải nghiệm văn hóa cho du khách.
Dự án cộng đồng: Hỗ trợ các dự án bảo tồn, phát huy múa dân gian tại các cộng đồng địa phương, lồng ghép yếu tố công nghệ và sáng tạo. (rất phù hợp với chuyên ngành QLVH tại khoa QLVH & DL)
4. Kết luận và Khuyến nghị
Đào tạo nghệ thuật múa dân gian dân tộc Việt Nam tại Trường CĐVHNT Việt Bắc trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập văn hóa đòi hỏi một tầm nhìn chiến lược, sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao. Việc định hướng sáng tạo và ứng dụng công nghệ là yếu tố then chốt để bảo tồn, phát huy những giá trị di sản cần được trân trọng lưu giữ, đồng thời tạo ra những giá trị mới, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu dậy và học đồng thời là sản phẩm nghiên cứu cũng như thưởng thức ngày càng đa dạng của xã hội.
Khuyến nghị:
Tăng cường đầu tư nguồn lực cho việc xây dựng kho dữ liệu số và ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, quảng bá.
Phát triển các chương trình hợp tác giữa các trường với nhau và xa hơn là quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và giới thiệu múa dân gian Việt Nam ra thế giới.
Thúc đẩy sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà trường với các Nhà trường, các nghệ nhân, cộng đồng dân tộc, các Đoàn, Nhà hát, các trung tâm văn hóa các doanh nghiệp du lịch và các chuyên gia công nghệ để tạo ra một hệ sinh thái bảo tồn và phát huy di sản hiệu quả.
Và điều thiết nghĩ tôi hay các anh chị đồng nghiệp, các nhà quản lý đang ngồi đây đều cần quan tâm và chú trọng hãy nuôi dưỡng cho mình và gieo trồng cho trò niềm đam mê “Yêu Múa” vì chỉ có yêu múa mới có thể chinh phục được đỉnh cao nghệ thuật Múa
Với bề dày 60 năm xây dựng phát triển không ngừng, chúng ta hãy chung một ý chí, niềm tin Trường CĐVHNT Việt Bắc không chỉ đào tạo ra những thế hệ nghệ sĩ múa tài năng, giàu lòng tự tôn dân tộc mà còn góp phần quan trọng vào việc gìn giữ và làm cho nghệ thuật múa dân gian dân tộc Việt Nam ngày càng tỏa sáng trong dòng chảy văn hóa đương đại.
Xin trân trọng cảm ơn sự chú ý lắng nghe của các đồng chí, tôi rất mong nhận được sự quan tâm chia sẻ cũng như những đóng góp trân thành của các đồng chí!
